16 januari Lezing “Kinkenwegen en kinkenvoerders”

Lezing door de heer Maurice Paulissen

“Kinkenwegen en kinkenvoerders. Vervoer per pakpaard in Zuid-Limburg en omstreken, 1630-1850”

Maurice Paulissen is landschapshistoricus verbonden aan de Universiteit van Wageningen en is een van de hoofdpersonen in de tv serie Natuurlijk Limburg, Meer dan natuur.

Praktisch:
  • Locatie: Viva Lanterne, Oude Baan 45 Wahlwiller
  • Aanvang: 19.30 uur
  • Kosten: geen

Gelieve vooraf aan te melden door hier te klikken >>

Deze landschapsexcursie is georganiseerd i.s.m. Stichting Heemkunde Wahlwiller.

 

Project Panhuis (geen jaarboek 2018)

Binnen de Heemkundevereniging Wahlwiller ontstond eind 2017 het idee om samen met de Heemkundevereniging van Mechelen het ‘Project Panhuis’ te starten.

Dit mooie gebouw ligt weliswaar in Mechelen maar heeft als panbanhuis tot in de 19de eeuw de gehele gemeenschap  Wittem van dagelijkse drank voorzien.

Een panhuis is immers een brouwerij en aangezien drinkwater uit beken en rivieren  vroeger niet altijd betrouwbaar was, werd uit gezondheidsoverwegingen liever bier gedronken dan water. Want hoewel bier voor 90% uit water bestaat, werd dit water namelijk gekook. De brouwer, die door de heer van Wittem werd aangesteld, was verplicht om steeds twee soorten bier paraat te hebben: bier met weinig alcohol, dat volwassenen overdag dronken en verder voor kinderen bestemd was, en bier met een hoger alcoholpercentage, dat alleen volwassenen en dan vooral ’s avonds dronken. Alle inwoners van Wittem waren tot aan de Franse Tijd ( ( ca 1800) verplicht hun bier in het banpanhuis te halen.

Al snel bleekt dat die verplichting in Wittem niet alleen voor bier gold maar ook voor het malen van granen. Zoals bekend heeft Mechelen nog steeds twee molens: de Bovenste Molen of Wolfsmolen en de onderste Molen of Commandeursmolen. Deze laatste naam wijst op het bezit van de Johannieters die in Mechelen een boerderij en klooster hebben gehad met aan het hoofd een commandeur. Deze molen was hen in 1215 door de Hertog van Limburg geschonken, en is dus ouder dan de bovenste. Beide molens waren ban- of dwangmolens, in die zijn dat de boeren die het land van de Johannieters bewerkten het hierop verbouwde graan moesten laten malen op de commandeursmolen, de overige boeren op de Bovenste molen, eigendom van de heer van Wittem. Over deze drie oude openbare voorzieningen zijn veel gegevens terug te vinden in het archief. De oudste schriftelijke vermelding van de commandeursmolen gaat – zoals gezegd – terug tot 1215, die van het Panhuis tot 1350. Dit betekent wel dat leden van beide Heemkundeverenigingen dat oude schrift moesten kunnen lezen. Met dat doel werd in Maastricht op het Rijksarchief (RHCL) een  cursus paleografie gevolgd, waardoor een bron aan gegevens toegankelijk werd.

De huidige gebouwen van het Panhuis en de Bovenste molen werden in de 18e eeuw onder graaf Ferdinand von Plettenberg ontworpen door de Akense stadsarchitect Laurens Mefferdatis. Van zijn hand is zeer waarschijnlijk ook het wijnhuis in Partij.

Al met al genoeg uitgangspunten voor een interessante studie over deze voorzieningen en hun impact op de bewoners van de heerlijkheid, later gemeente Wittem / Gulpen-Wittem.

Het is de bedoeling om de resultaten van dit project in 2019 in boekvorm uit te brengen.